Φόβοι για μεγάλους σεισμούς σε όλη τη Γη – Οι επιστήμονες δεν ξέρουν γιατί ξυπνούν τα ρήγματα

Μια διαδεδομένη πεποίθηση σε πολλές περιοχές του κόσμου είναι πως υπάρχουν τόποι «απρόσβλητοι» από σεισμούς. Ωστόσο, μια νέα έρευνα έρχεται να καταρρίψει αυτή την αίσθηση ασφάλειας, αποκαλύπτοντας ότι τα λεγόμενα «νεκρά» ρήγματα δεν είναι τόσο αδρανή όσο νομίζαμε. Μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να «ξυπνήσουν» ξανά και να προκαλέσουν ισχυρές σεισμικές δονήσεις – πολλές φορές εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, δείχνει ότι τα αρχαία ρήγματα, τα οποία για εκατομμύρια χρόνια θεωρούνταν σταθερά, επανακτούν σταδιακά την ικανότητά τους να συσσωρεύουν ενέργεια μέσα από μια διαδικασία επούλωσης λόγω τριβής. Όταν παρεμβαίνουν δραστηριότητες όπως η εξόρυξη φυσικού αερίου, η γεώτρηση ή η έγχυση υγρών, η συσσωρευμένη αυτή πίεση μπορεί να απελευθερωθεί απότομα, προκαλώντας απρόβλεπτους και επικίνδυνους σεισμούς.

Η ψευδαίσθηση της σταθερότητας

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το κοίτασμα φυσικού αερίου του Γκρόνινγκεν στην Ολλανδία, όπου, σε μια περιοχή που θεωρούνταν απολύτως ασφαλής, έχουν σημειωθεί σεισμοί έως 3,6 Ρίχτερ. Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης εξηγούν ότι αυτά τα φαινόμενα προέρχονται από ρήγματα τα οποία είχαν «επουλωθεί» με την πάροδο του χρόνου και έτσι μπορούσαν να αποθηκεύσουν ξανά ενέργεια. Όταν οι άνθρωποι μεταβάλλουν την πίεση του υπεδάφους, για παράδειγμα με την άντληση φυσικού αερίου, αυτή η ενέργεια εκτονώνεται ξαφνικά.

Οι σεισμοί αυτού του τύπου δεν μοιάζουν με τους παραδοσιακούς τεκτονικούς σεισμούς, καθώς εκδηλώνονται κοντά στην επιφάνεια της Γης, στα λίγα πρώτα χιλιόμετρα βάθους. Παρότι είναι συχνά μέτριοι σε μέγεθος, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές, ακριβώς επειδή είναι ρηχοί.

Σεισμοί μιας χρήσης

Ένα ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης είναι ότι τα επουλωμένα ρήγματα φαίνεται να ενεργοποιούνται μόνο μία φορά. Μόλις απελευθερωθεί η συσσωρευμένη πίεση, το ρήγμα καθίσταται πιο σταθερό και δεν μπορεί να ξανασυσσωρεύσει ενέργεια σε ανθρώπινη χρονική κλίμακα. Όπως εξηγεί η επικεφαλής της έρευνας, δρ. Ylona van Dinther, «αν και η περιοχή δεν σταθεροποιείται αμέσως μετά τη διακοπή των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η ένταση των σεισμών μειώνεται σταδιακά».

Αυτό σημαίνει ότι ο πρώτος σεισμός είναι συνήθως και ο πιο ισχυρός. Οι επόμενοι, αν υπάρξουν, είναι σαφώς πιο ήπιοι, καθώς τα ρήγματα που έχουν ήδη ολισθήσει λειτουργούν πλέον σαν εμπόδια που αποτρέπουν την εξάπλωση των σεισμικών κυμάτων.

Επιπτώσεις για την ενέργεια και την ασφάλεια

Η νέα γνώση αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζονται τα υπόγεια ενεργειακά έργα. Εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη γεωθερμία, την αποθήκευση άνθρακα ή την εξόρυξη φυσικού αερίου συχνά εγκαθίστανται σε περιοχές θεωρητικά σταθερές, οι οποίες όμως ενδέχεται να κρύβουν τέτοιους «ωρολογιακούς μηχανισμούς».

Ο κίνδυνος, όπως εξηγούν οι ερευνητές, δεν εξαρτάται μόνο από το αν ένα ρήγμα είναι ενεργό σήμερα, αλλά και από το γεωλογικό του παρελθόν. Ένα ρήγμα που έχει μείνει αδρανές για εκατομμύρια χρόνια μπορεί να έχει επουλωθεί τόσο πολύ, ώστε να συγκεντρώνει επικίνδυνα επίπεδα πίεσης. Και επειδή σε αυτές τις περιοχές δεν υπάρχει ιστορικό σεισμών, οι τοπικές κοινωνίες και οι υποδομές τους είναι εντελώς απροετοίμαστες.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι μελετώντας την ηλικία και τον ρυθμό επούλωσης των ρηγμάτων, μπορούν να εκτιμήσουν καλύτερα πού υπάρχει αυξημένος κίνδυνος για έναν μεμονωμένο αλλά ισχυρό σεισμό. Για παράδειγμα, τα ρήγματα στο κοίτασμα του Γκρόνινγκεν πιστεύεται ότι παραμένουν ανενεργά από τη Νεογενή περίοδο, γεγονός που τα καθιστά ιδανικούς υποψήφιους για τέτοια συμπεριφορά.

Ένα νέο κεφάλαιο στη σεισμική επικινδυνότητα

Το συμπέρασμα των ειδικών είναι σαφές: οι περιοχές που θεωρούνταν γεωλογικά σταθερές δεν είναι απαραίτητα ασφαλείς. Ο πρώτος σεισμός που μπορεί να προκληθεί σε ένα επουλωμένο ρήγμα ενδέχεται να είναι και ο πιο καταστροφικός. Έτσι, κυβερνήσεις, μηχανικοί και εταιρείες καλούνται να επανεξετάσουν τα σχέδιά τους, ενσωματώνοντας αυτή τη νέα γνώση σε κάθε ενεργειακό έργο που αγγίζει το υπέδαφος της Γης.

ΝΕΟΣ ΣEIΣMOΣ TAPAKOYNHΣE ΤΩΡΑ ΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ

Σεισμός τώρα στη Λέσβο

Ανοιχτά του νησιού το επίκεντρο του σεισμού.

Σεισμός σημειώθηκε ανοιχτά της Λέσβου νωρίς το βράδυ της Δευτέρας.

Στις 20:26 καταγράφηκε δόνηση 3 Ρίχτερ, σύμφωνα με την αυτόματη λύση του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου.

Το επίκεντρο εντοπίστηκε 20 χιλιόμετρα νότια- νοτιοανατολικά του Πλωμαρίου, σε θαλάσσιο χώρο, ενώ το εστιακό βάθος ήταν 10 χιλιόμετρα.

Τρόμος με τον «Προάγγελο της καταστροφής»: Εμφανίστηκε το σημάδι που «δείχνει» πώς έρχεται μεγάλος σεισμός

Δύο Αμερικανίδες τουρίστριες βρέθηκαν μπροστά σε ένα από τα πιο σπάνια και μυστηριώδη φαινόμενα που μπορεί να συναντήσει κανείς στη θάλασσα. Σε παραλία του Μεξικού αντίκρισαν όχι ένα αλλά δύο τεράστια ψάρια-«κουπιά» να ξεβράζονται στην ακτή, προκαλώντας έκπληξη αλλά και ανησυχία, καθώς το συγκεκριμένο είδος συνδέεται εδώ και αιώνες με προειδοποιήσεις για φυσικές καταστροφές.

Το περιστατικό σημειώθηκε τον περασμένο μήνα στο Cabo San Lucas, όταν η Μόνικα Πίτενγκερ και η αδελφή της Κέιτι περνούσαν χαλαρές στιγμές στην παραλία. Ξαφνικά, κάτι παράξενο άρχισε να γυαλίζει μέσα στα ρηχά νερά. Όταν πλησίασαν για να δουν τι συμβαίνει, συνειδητοποίησαν ότι μπροστά τους βρισκόταν ένα τεράστιο πλάσμα με μακρύ, ασημένιο σώμα που έμοιαζε να κυματίζει σαν κορδέλα.

Λίγα μέτρα πιο πέρα εμφανίστηκε και δεύτερο παρόμοιο πλάσμα, το οποίο επίσης πάλευε να κινηθεί μέσα στο νερό. Οι λουόμενοι που βρίσκονταν στην παραλία κοιτούσαν αποσβολωμένοι, καθώς το θέαμα ήταν κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι έχουν δει από κοντά.

Και τα δύο πλάσματα ήταν ψάρια-κουπί – γνωστά και ως «θαλάσσια φίδια» – ένα από τα πιο μυστηριώδη είδη του βαθύωκεάνιου κόσμου.

Ο μύθος των «ψαριών της Αποκάλυψης»

Τα ψάρια-κουπί έχουν αποκτήσει σχεδόν μυθική φήμη στην Ιαπωνία, όπου συχνά αποκαλούνται «ψάρια της Αποκάλυψης». Σύμφωνα με την ιαπωνική λαογραφία, όταν αυτά τα πλάσματα εμφανίζονται στην επιφάνεια ή ξεβράζονται στις ακτές, θεωρείται προμήνυμα μεγάλης φυσικής καταστροφής, όπως σεισμών ή τσουνάμι.

Η παράδοση αυτή χρονολογείται τουλάχιστον από τον 17ο αιώνα και συνδέεται με την πεποίθηση ότι τα ψάρια-κουπί είναι αγγελιοφόροι από το παλάτι του θεού της θάλασσας.

Αν και η επιστήμη δεν έχει επιβεβαιώσει κάποια τέτοια σύνδεση, οι ιστορίες αυτές συνεχίζουν να προκαλούν έντονο ενδιαφέρον κάθε φορά που εμφανίζεται ένα τέτοιο πλάσμα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίοδος πριν από τον καταστροφικό σεισμό μεγέθους 9,1 βαθμών που έπληξε την περιοχή Τοχόκου της Ιαπωνίας το 2011. Τους μήνες πριν από τη δόνηση, σχεδόν δύο δεκάδες ψάρια-κουπί είχαν ξεβραστεί σε ακτές της χώρας. Ο σεισμός εκείνος προκάλεσε το φονικό τσουνάμι που κόστισε τη ζωή σε περίπου 20.000 ανθρώπους.

Παρόμοιες αναφορές έχουν γίνει και πριν από σεισμούς στις Φιλιππίνες το 2017, καθώς και σε μικρότερα σεισμικά γεγονότα στην Τασμανία, την Ινδία και την Καλιφόρνια.

Ένα από τα πιο σπάνια πλάσματα των ωκεανών
Τα ψάρια-κουπί ζουν συνήθως σε μεγάλα βάθη, συχνά κάτω από τα 900 μέτρα, σε μια περιοχή του ωκεανού που οι επιστήμονες αποκαλούν «ζώνη του λυκόφωτος». Πρόκειται για ένα από τα λιγότερο εξερευνημένα περιβάλλοντα του πλανήτη.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, οι εμφανίσεις τους κοντά στις ακτές είναι εξαιρετικά σπάνιες.

Ενδεικτικό είναι ότι σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2018 στο επιστημονικό περιοδικό Bulletin of the Southern California Academy of Sciences, τον τελευταίο αιώνα έχουν καταγραφεί μόλις 19 περιπτώσεις εμφάνισης ή εκβρασμού ψαριών-κουπί στις ακτές της Καλιφόρνιας.

Το γεγονός ότι δύο τέτοια πλάσματα εμφανίστηκαν ταυτόχρονα θεωρείται σχεδόν απίθανο.

Η Μόνικα Πίτενγκερ εξήγησε αργότερα ότι όταν έμαθαν πόσο σπάνιο είναι το φαινόμενο, κατάλαβαν πως είχαν ζήσει μια εμπειρία που μοιάζει «μία στο δισεκατομμύριο».

Μάχη για να επιστρέψουν στη θάλασσα
Τα δύο ψάρια-κουπί που εμφανίστηκαν στην παραλία είχαν μήκος περίπου εννέα μέτρα, ενώ το ύψος του σώματός τους πλησίαζε τα 60 εκατοστά – διαστάσεις που είναι τυπικές για το είδος.

Το σώμα τους έμοιαζε με μακριά, λαμπερή κορδέλα, ενώ κατά μήκος της ράχης τους εκτεινόταν ένα εντυπωσιακό κόκκινο πτερύγιο που κυμάτιζε σαν σημαία.

Αν και δεν έδειχναν σοβαρά τραυματισμένα, ήταν εμφανώς εξαντλημένα και δυσκολεύονταν να κινηθούν στα ρηχά νερά.

Η Μόνικα άρχισε να καταγράφει το περιστατικό με το κινητό της τηλέφωνο, ενώ η αδελφή της πήρε μια αυθόρμητη απόφαση.

«Η αδελφή μου δεν αντέχει να βλέπει ζώα να υποφέρουν. Μου πέταξε το κινητό, το ποτό και την τσάντα της και μου είπε “κράτα τα”, πριν τρέξει κατευθείαν προς το νερό», είπε η Πίτενγκερ σε συνέντευξή της στο κανάλι YouTube “We Love Animals”.

Πολλοί από τους λουόμενους δίσταζαν να πλησιάσουν, καθώς κανείς δεν ήταν βέβαιος τι ακριβώς ήταν αυτά τα τεράστια πλάσματα.

Τελικά, αρκετοί άνθρωποι ενώθηκαν για να βοηθήσουν.

Με προσεκτικές κινήσεις, έσπρωξαν πρώτα το ένα ψάρι-κουπί πίσω προς τα βαθύτερα νερά. Λίγο αργότερα έκαναν το ίδιο και με το δεύτερο.

Μόλις βρέθηκαν ξανά στη θάλασσα, τα δύο τεράστια ψάρια άρχισαν να κινούνται κανονικά και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα εξαφανίστηκαν στο βαθύ μπλε.

Ένα μυστήριο που παραμένει
Τα ψάρια-κουπί μπορούν να φτάσουν σε μήκος ακόμη και τα 11 μέτρα και να ζυγίζουν σχεδόν 270 κιλά, γεγονός που τα καθιστά τα μεγαλύτερα οστεώδη ψάρια του κόσμου.

Παρότι έχουν καταγραφεί αρκετές εμφανίσεις τους στις ακτές, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι συνήθως ξεβράζονται όταν είναι άρρωστα, τραυματισμένα ή ετοιμοθάνατα.

Ωστόσο, στην περίπτωση των δύο ψαριών στο Μεξικό, τίποτα δεν έδειχνε ότι βρίσκονταν σε τέτοια κατάσταση.

Γι’ αυτό και το περιστατικό εξακολουθεί να θεωρείται ένα μικρό μυστήριο των ωκεανών – και μια εμπειρία που όσοι την έζησαν δύσκολα θα ξεχάσουν.

Ειδήσεις σήμερα